تأکید رئیس کل دادگستری تهران بر نهادینهسازی وکالت اجباری
نقش وکیل در تحقق دادرسی عادلانه و ضرورت وکالت اجباری
عدالت، آن گوهر گمشدهای که همگان در پی آنند، گاه در لابهلای اوراق قطور قوانین و پیچیدگیهای دادرسی، دور از دسترس مینماید. تصور کنید جهانی را که در آن، هر شهروندی، فارغ از دانش حقوقی یا توان مالی خود، بتواند با اطمینان خاطر و با همراهی یک متخصص، قدم در مسیر پر فراز و نشیب احقاق حق بگذارد. این آرمان، دیگر نه یک رویای دور، که به دغدغه اصلی و محور گفتمان متولیان امر قضا و نهاد وکالت بدل گشته است. در یک گردهمایی مهم و راهبردی که اخیراً در پایتخت برگزار شد، پژواک صدایی قدرتمند برای ایجاد تحولی بنیادین در نظام قضایی کشور به گوش رسید: تأکید بر ضرورت انکارناپذیر «وکالت اجباری» به عنوان ستونی برای استحکام بنای عدالت. این هماندیشی، نه تنها افقی نوین در تعاملات قوه قضائیه و کانون وکلا گشود، بلکه بار دیگر بر نقش بیبدیل وکیل در تحقق دادرسی منصفانه و کارآمد مهر تأیید زد. در ادامه، به واکاوی ابعاد این بحث سرنوشتساز و دلایل اصرار بر نهادینه شدن حضور وکیل در تمامی مراحل قضایی خواهیم پرداخت.
تحول بنیادین در نظام قضایی: تأکید بر ضرورت حضور الزامی وکیل در تمامی مراحل دادرسی
در گردهمایی تخصصی که با هدف بررسی راهکارهای افزایش دسترسی عمومی به خدمات حقوقی و تقویت پیوندهای همکاری میان دستگاه قضا و نهاد وکالت، در اواخر اردیبهشتماه و با شرکت جمعی از مقامات ارشد قضایی و نمایندگان برجسته کانون وکلای دادگستری مرکز در مجموعه شهید بهشتی تهران برگزار شد، مسئله “وکالت اجباری” به عنوان یک راهبرد کلیدی برای ارتقاء نظام قضایی کشور مورد بحث و تاکید قرار گرفت.
هماندیشی بزرگان حقوقی برای عدالت فراگیر
این همایش که تحت عنوان «دسترسی مردم به معاضدت قضائی در پرتو تعامل قوه قضائیه و کانون وکلا» نامگذاری شده بود، میزبان چهرههای شاخصی چون مهدی جوهری، مدیرکل آموزش قوه قضائیه، علی القاصی، عالیترین مقام قضایی استان تهران، و بهنام حبیبزاده مؤمن، رئیس کانون وکلای دادگستری مرکز بود. محور اصلی گفتگوها بر چگونگی نهادینهسازی حضور وکیل در تمامی فرآیندهای قضایی و تاثیر آن بر تحقق عدالت متمرکز بود.
وکیل؛ بازوی توانمند قاضی در کشف حقیقت و اجرای قانون
علی القاصی، رئیس کل دادگستری استان تهران، در تحلیل خود از ارکان دادرسی عادلانه و منصفانه، بر نقش فعال و تعیینکننده تمامی عناصر دخیل، از جمله وکلا، تاکید ورزید. وی بیان داشت: “گرچه حکم نهایی توسط قاضی صادر میشود، اما این حکم ماحصل تلاش و تخصص مجموعهای از افراد است که هر یک به سهم خود در شکلگیری آن نقش دارند و وکلا در این میان از جایگاه ویژهای برخوردارند.”
ایشان با اشاره به مأموریت مشترک قاضی و وکیل در “احقاق حق” و “اجرای عدالت”، تصریح کرد: “وکیل در مسیر کشف حقیقت، یاریگر قاضی در تشخیص صحیح حق از باطل و اعمال دقیق قوانین و موازین قضایی است. نقش بنیادین وکیل، دفاع از حق و پاسداری از قانون است، نه تقابل با ارکان دیگر عدالت.”
تصحیح یک باور نادرست: وکیل، رقیب یا مقابل قاضی نیست
القاصی با رد برخی دیدگاههای رایج مبنی بر تقابل وکیل و قاضی، اظهار داشت: “این گزاره که وکیل در برابر قاضی قرار میگیرد یا رقیب اوست، از اساس نادرست است. وکیل در حقیقت، دستیار متخصص قاضی برای صدور رأیی عادلانه، صحیح و با کمترین خطای ممکن است.” وی افزود که حضور وکیل در فرآیند رسیدگی میتواند به طور قابل توجهی از بروز اشتباهات قضایی جلوگیری کرده و مسیر را برای اجرای عدالت هموارتر سازد. از منظر قانونی نیز، شأن وکیل و قاضی همتراز در نظر گرفته شده و این برابری، بستر همکاری سازنده را فراهم میآورد تا با ارائه مشورت صحیح و دفاع مستدل، دادرسی “منصفانه”، “عادلانه” و “حقمدار” محقق شود.
حضور وکیل؛ تضمینکننده مشروعیت و اعتبار دادرسی
رئیس کل دادگستری تهران، حضور وکیل در محکمه را عاملی برای تضمین دادرسی عادلانه، مشروعیتبخشی به فرآیند قضایی و ایجاد اعتماد و اطمینان در افکار عمومی نسبت به احکام صادره دانست. وی یادآور شد: “بر اساس نص صریح قانون، در بسیاری از دعاوی، تشکیل دادگاه بدون حضور وکیل از منظر قانونی فاقد اعتبار است و عدم رعایت این اصل میتواند حتی منجر به انفصال از خدمت برای مقام قضایی شود. این خود گواهی بر اهمیت بنیادین نقش وکیل در اعتباربخشی به دادرسی است.”
ضرورت نهادینهسازی وکالت اجباری در مواجهه با پیچیدگیهای مدرن
القاصی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به پیچیدگی فزاینده روابط انسانی، تحولات سبک زندگی و افزایش منازعات حقوقی، بر ضرورت اجباری شدن مراجعه به وکیل تاکید کرد. وی گفت: “امروز، توسعه ظرفیت نهاد وکالت به تمامی شئون روابط اشخاص، تسهیل دسترسی همگانی به وکیل و در نهایت، نهادینهسازی وکالت اجباری در دستگاه قضا، یک نیاز مبرم و اساسی است.” ایشان همچنین به نقش کلیدی قوه قضائیه و مجلس شورای اسلامی در ایجاد بسترهای قانونی لازم برای این امر اشاره کرد و افزود که راهکارهای عملی متعددی برای تأمین مالی هزینههای مرتبط با وکالت اجباری وجود دارد که قابلیت اجرایی شدن دارند.
چالش اطاله دادرسی و راهکار حضور وکیل
این مقام ارشد قضایی، “عدم آشنایی عموم جامعه با مسائل و ظرایف حقوقی” را یکی از آسیبهای موجود در دستگاه قضا و “عدم حضور وکیل در بسیاری از دعاوی” را از جمله دلایل اصلی طولانی شدن فرآیند رسیدگیها (اطاله دادرسی) برشمرد. وی تصریح کرد: “تردیدی نیست که در هر پروندهای که وکیل حضور فعال و متخصصانه دارد، علاوه بر تسریع در روند رسیدگی، رأی صادره از اتقان، دقت و اعتبار حقوقی بالاتری برخوردار خواهد بود.”
صیانت از شأن وکالت؛ مسئولیت مشترک
القاصی در ادامه، بر اهمیت حیاتی صیانت از شأن و جایگاه نهاد وکالت تاکید کرد و نقش خود وکلا را در این راستا بسیار مهم دانست. وی اظهار داشت: “سرمایه اصلی و گرانبهای نهاد وکالت، اعتماد عمومی به صحت عمل و تشخیص دقیق وکلا است. اگر این اعتماد به هر دلیلی خدشهدار شود یا کاهش یابد، در عمل و در فرآیندهای دادرسی با چالشهای اساسی و عمیقی مواجه خواهیم شد.” وی “مسئولیتپذیری” و “پاسخگو بودن” نسبت به عملکرد را از الزامات بنیادین فعالیت در نهاد وکالت دانست و افزود: “عملکردها باید به گونهای باشد که نه تنها حیثیت، آبرو و اعتبار نهاد وکالت حفظ شود، بلکه موجب اعتلا و ارتقاء روزافزون جایگاه این نهاد در جامعه گردد.”
تقدیر از خدمات معاضدتی و لزوم تقویت اطلاعرسانی
رئیس کل دادگستری تهران، از خدمات ارزشمند نهاد وکالت در ارائه مشاوره و خدمات حقوقی به افراد فاقد توانایی مالی (وکالت معاضدتی) قدردانی کرد و گفت: “زمانی که وکیلی دست یاری به سوی فردی دراز میکند که حقی از او ضایع شده و توانایی مالی برای پیگیری ندارد، نفس این عمل داوطلبانه، بسیار ارزشمند و شایسته تقدیر فراوان است.” وی بر ضرورت تقویت اطلاعرسانی عمومی در خصوص خدمات وکالت معاضدتی تاکید کرد تا افراد بیشتری بتوانند از این امکان بهرهمند شوند. القاصی همچنین به همکاران خود در واحدهای قضایی توصیه کرد که شأن و احترام وکلای معاضدتی را که وقت گرانبهای خود را به خدمت رایگان به مردم اختصاص میدهند، بهطور ویژه رعایت و پاس بدارند.
نقشآفرینی موثر وکلای تسخیری در مسیر عدالت
وی در پایان سخنان خود به اهمیت فعالیت وکلای تسخیری نیز اشاره کرد و خاطرنشان ساخت: “اثرگذاری وکیل تسخیری در مقام دفاع و عدالتخواهی باید کاملاً محسوس، روشن و جدی باشد. نباید این تصور ایجاد شود که چون وکالت از نوع تسخیری است، وکیل از تمام توان خود برای دفاع از موکل و احقاق حقوق وی استفاده نمیکند. دفاع از حقوق موکل، وظیفه ذاتی وکیل است، فارغ از نوع وکالت.”
جمعبندی
در مجموع، این همایش و بهویژه دیدگاههای مطرحشده توسط رئیس کل دادگستری تهران، بار دیگر بر اهمیت بازنگری در ساختارهای دسترسی به عدالت و لزوم تقویت نقش وکیل به عنوان یکی از پایههای اساسی دادرسی عادلانه و کارآمد تاکید کرد. نهادینهسازی وکالت اجباری، در کنار توسعه خدمات معاضدتی و تسخیری، میتواند گامی بلند در جهت تحقق این اهداف و افزایش رضایتمندی عمومی از نظام قضایی کشور باشد.
توضیح خودمونی خبر
آقای علی القاصی مهر ، رئیس کل دادگستری تهران، توی یه همایش که 28 اردیبهشت تو مجتمع شهید بهشتی برگزار شد، یه نکته مهم رو گفت: حتما باید وکیل توی دادگاهها باشه و این موضوع باید تو دادگاهها جا بیفته.
طبق صحبت هخای ایشون، حتی اگه قاضی حکم صادر میکنه اما این یه کار گروهیه و وکلا نقش خیلی مهمی دارن. القاصی گفت که وکیل تو تشخیص درست و اجرای قانون کمکدست قاضیِ، نه اینکه روبروش باشه یا باهاش رقابت کنه! یعنی در اصل، وکلا و قاضیها کنار هم کار میکنن تا حق به حقدار برسه.
ایشون توضیح داد که یه جاهایی اصلا بدون وکیل تشکیل دادگاه قانونا امکان نداره و اگه این موضوع رعایت نشه، حتی قاضی میتونه از کار برکنار بشه. پس وکلا برای دادگاهمون خیلی مهمن و باید همه دسترسی به وکیل داشته باشن و این موضوع به قانون هم تبدیل شه.
آقای علی القاصی مهر گفت نبودن وکیل باعث طولانیتر شدن پروندهها میشه و خیلیها هم بهخاطر ناآگاهی حقوقی به مشکل میخورن. به نظرش، هر وقت وکیل تو یه پرونده هست، هم کارا سریعتر پیش میره و هم رای قاضی محکمتره.
در نهایت هم از وکلایی که به آدمای بیبضاعت کمک حقوقی میکنن حسابی تقدیر کرد و گفت این کارشون واقعا ارزشمنده و مسئولان دادگاه باید بهشون احترام بذارن. همچنین تاکید داشت وکلای تسخیری باید خوب از موکلشون دفاع کنن و تصور نشه چون وکیل تسخیریان کارشون مهم نیست؛ اتفاقا باید تاثیر مثبتشون تو دادگاه حس شه.
10 سوال و جواب متداول در خصوص این خبر
1. موضوع اصلی این همایش چه بود؟
- درباره ضرورت دسترسی مردم به معاضدت قضایی و نقش وکلای دادگستری در کنار قوه قضائیه بود.
2. چه کسی بر اجباری شدن وکالت در دادگاهها تاکید کرد؟
- علی القاصی، رئیس کل دادگستری تهران، این موضوع را مطرح کرد.
3. وکیل چه نقشی در فرآیند صدور حکم دارد؟
- نقش مکمل و یاریدهنده قاضی را دارد و نه رقیب یا مخالف او.
4. حضور وکیل در دادرسی چه تاثیری دارد؟
- باعث دادرسی عادلانهتر، افزایش اعتبار و مشروعیت رأی دادگاه و تسریع رسیدگی میشود.
5. اگر وکیل در برخی دادگاهها حضور نداشته باشد چه پیامدی دارد؟
- علاوه بر لطمه به روند دادرسی، حتی ممکن است مقام قضایی از کار برکنار شود.
6. چرا باید وکالت اجباری در دستگاه قضا نهادینه شود؟
- چون روابط بین مردم پیچیدهتر شده و نیاز به دسترسی همگانی به وکیل بیشتر احساس میشود.
7. نقش مجلس در این موضوع چیست؟
- مجلس و قوه قضائیه باید در ایجاد بستر قانونی برای وکالت اجباری همکاری کنند.
8. نبود وکیل چه مشکلاتی ایجاد میکند؟
- باعث طولانی شدن دادرسی و کاهش اعتبار احکام صادره میشود.
9. وکلا چطور به مردم بیبضاعت کمک میکنند؟
- از طریق وکالت معاضدتی که خدمات حقوقی رایگان یا ارزان ارائه میدهد.
10. درباره وکلای تسخیری چه نکتهای مطرح شد؟
- باید به بهترین نحو از حقوق موکل خود دفاع کنند و نقش مؤثرشان در دادگاه محسوس باشد.
نظرات